დაუშვებელია კანონის უზენაესობის უგულველყოფა დემოკრატიის ეფექტური მშენებლობის სახელით

 მაშინ, როდესაც საზოგადოება ცდილობს დემოკრატიული სახელმწიფოს შექმნას, ხანდახან ამბობენ, რომ სწრაფი წინსვლისათვის დასაშვებია კანონის უზენაესობაზე ნაკლები ყურადღების გამახვილება, ან სულაც მისი იგნორირება, ყოველ შემთხვევაში, საწყის ეტაპზე მაინც.  საჯარო განსჯებს დიდი დრო მიაქვს და სამართლებრივმა პროცედურებმა შეიძლება მნიშვნელოვნად შეანელოს ორგანიზებული, მობილიზებული გუნდი, რომელიც რეფორმას ახორციელებს. შედარებისთვის, წარმოიდგინეთ ორი ქარავანი, რომლებიც შეუსწავლელ უდაბნოს კვეთს - პირველ ქარავანს, ვუწოდოთ მას ალფა, სათავეში ჰყავს ენერგიული, ქარიზმატული ვაჭარი, რომელიც უძღვება მას თავდაჯერებით, არ მერყეობს, მისდევს მიზანს, რკინის მუშტით ჭრის დავებს და უკან  იტოვებს სუსტებს. მეორე ქარავანს, ვუწოდოთ მას ბეტა, სათავეში ჰყავს ხანდაზმული ვაჭრების გუნდი, ისინი ხშირად ჩერდებიან, კამათობენ მიმართულებაზე, პირობებზე, ტვირთზე, თითოეული მათგანი განსხვავებულ აზრს გამოთქვამს, იშვიათად აღწევენ კონსენსუსს და ხშირად უწევთ არასასიამოვნო კომპრომისებზე წასვლა. ამ გუნდებიდან რომელს აქვს უფრო წარმატებული სავაჭრო მარშრუტის დადგენის შანსი?

 ბევრი ადამიანი ინტუიციურად გადაწყვეტდა, რომ ალფას ბეტასთან შედარებით უპირატესობა აქვს. წარმოიდგინეთ თუ რამდენი ბელეტრისტიკი - წიგნები, პიესები, ფილმები - დაგროვდა ამდენი წლის განმავლობაში, სადაც მოგვითხრობენ მიმზიდველ მთავარ გმირზე, რომელიც სათავეში ჩაუდგა კარგ, მაგრამ უნიათო გუნდს და მოაპოვებინა გამარჯვება ბოროტ ძალებზე. ადამიანების უმეტესობას ასეთი სიუჟეტი უფრო აინტერესებს, ვიდრე მოსაწყენი მოკვლევა იმისა, თუ როგორ მოახერხეს ხალხმრავალმა ჯგუფებმა შეექმნათ სტაბილური წარმოება, თანაც ისე, რომ არც ერთ მათგანს დიდად არ სურდა გმირობა. რატომ ხდება ასე? რატომ  მოგვწონს გმირები ასე ძალიან?

 აქ ბევრი სოციალური ფაქტორი იღებს მონაწილეობას, მაგრამ ჩემი აზრით, მთავარი მიზეზი ჩვენი ევოლუციური ფსიქოლოგიაა. ჩვენ ჯგუფური არსებები ვართ, ჩვენ ვილტვით ძლიერი ლიდერისკენ და როდესაც ის ჩნდება, მივყვებით მას. ეს თვისება რომ არ გვქონოდა ვერასოდეს ვაჯობებდით ქვის ხანის მტაცებლებს, რომლებსაც წილად ხვდათ ჩვენი ევოლუციური გზის გადაკვეთის საეჭვო პატივი. ამავე მიზეზის გამო დიდი ხნის წინ მგლები დავიმეგობრეთ. ისინიც ჯგუფური არსებები არიან. ჩვენ მათ თავიდანვე შევაგნებინეთ თუ ვინ იყო უფროსი, დიდი მოთმინებით გავუქრეთ ლიდერობის ყველანაირი ნიშანი და ვაქციეთ ძაღლებად. ჰომო საპიენსებმა იციან, რომ კარგი მგელი არის ძაღლი.

 თუმცა, მედალს მეორე მხარეც აქვს. როგორც პრიმატები ჩვენ რთულ სოციალურ გარემოში გავიზარდეთ, სადაც სხვა ადამიანების აზრების ამოკითხვა ისეთივე მნიშვნელოვანია, როგორც დიდი ხელკეტის ქონა ვინმესთვის თავის გასაჩეჩქვად. ამ მხრივ ჩვენ ინდივიდუალისტები ვართ. გულის სიღრმეში ვიცით, რომ წარმატება ინდივიდუალურად ჩვენზეა დამოკიდებული. ჩვენ ვიტანთ ჯგუფებს არა იმიტომ, რომ თავს ვთვლით ჭიანჭველებად, რომლებიც სკის მაგვარ საზოგადოებას აშენებენ, არამედ იმიტომ, რომ თანამშრომლობა გადარჩენის ერთადერთ მექამიზმად მიგვაჩნია - როგორც ფიზიკურ ისე ემოციურ დონეზე. ასე რომ სულაც არ არის გასაკვირი, რომ მეორე არსება, რომლებიც ჩვენს რთულ ევოლუციურ გზაზე რეალურად დავიმეგობრეთ, არის კატა. იგი ალბათ ოთხფეხების ყველაზე ინდივიდუალისტი წარმომადგენელია. ძაღლებისგან განსხვავებით არასოდეს გვიცდია გვესწავლებინა კატებისთვის, თუ ვინ არის უფროსი. ან შეიძლება ვცადეთ და ჭკუა გვასწავლეს. იმაშიც კი ეჭვი მეპარება, რომ ისინი ნამდვილად მოშინაურებულები არიან. ვფიქრობ, რომ ისინი უბრალოდ გვიტანენ, რადგანაც ეს დიდ ევოლუციურ თამაშში ეს მოგების საშუალებას აძლევთ. ასეა თუ ისე, კარგი კატა არის თავაზიანი კატა.

 იმედი მაქვს, რომ კატებისა და ძაღლების მეტაფორა ძალიან ბანალური არ არის და კარგად გამოხატავს ადამიანური ბუნების დუალიზმს.  უწოდეთ ამას ინი და იანი თუ გნებავთ. კარგი ისაა, რომ ეს ორი თვისება ურთიერთსაწინააღმდეგოც არის და ურთიერთშემავსებელიც. ალფა მიდგომა მოკლევადიან სარისკო საქმეებს ესადაგება - სანადირო ექსპედიციები, სამხედრო კამპანიები, სტიქიური უბედურებების შედეგებთან გამკლავება და ა.შ; ბეტა მიდგომა უფრო გრძელვადიან პროექტებს ესადაგება - ახალი სოფლის აშენების ადგილის არჩევა, მეზობელ ტომებთან მოლაპარაკებები, სოფლის თავკაცების არჩევა. ერთის მიზანია მიაღწიოს მოკლევადიან (ხშირად ერთჯერად) მიზნებს, მეორე კი სტაბილური ინსტიტუტების შექმნისთვის იღვწის.

 რომელ მხარეს მიეკუთვნება დემოკრატიული სახელმწიფოს მშენებლობა? მგონი პასუხი ნათელია. როგორ შეიძლება ერთ-ერთი ყველა რთული გრძელვადიანი პროექტი - სახელმწიფოს შენება - განვახორციელოთ ისეთივე მიდგომით, რომელსაც მონადირეები იყენებენ მსხვილი ცხოველის მოსაკლავად, გენერლები კი მტრის ძალის გასაწყვეტად?

 ქარავნების შედარებას რომ დავუბრუნდეთ, ალფამ შეიძლება მოკლევადიან პერიოდში რამდენიმე წარმატებას მიაღწიოს, მაგრამ საბოლოო ჯამში მას მაინც ბეტა აჯობებს. ალფას პრობლემა ის არის, რომ ერთი ლიდერის ერთ შეცდომას კატასტროფის გამოწვევა შეუძლია. ამასობაში კი ბეტაში დაშვებული მრავალი კოლექტიური შეცდომა მსგავსი მასშტაბის კატასტროფას არ გამოიწვევდა. კაცობრიობის ისტორიაში უამრავი მაგალითია, თუ როგორ ქცეულან ყველაზე კეთილი ზრახვების მქონე ადამიანები ურჩხულებად, როდესაც მათ ერთპიროვნული მმართველობა უვარდებოდათ ხელთ. რა თქმა უნდა, არსებობს საპირისპირო მაგალითებიც (ადამიანების სამყაროში არაფერია მარტივი), მაგრამ იმდენად იშვიათი ასეთი შემთხვევებია, რომ ხშირად მათ პარადოქსებადაც კი განვიხილავთ.

 დემოკრატიის მშენებლობა იწყება ყველა ხმის გათვალისწინებით. რაიმე ავტორიტარული გუნდისგან არ უნდა ველოდოთ, რომ ის წაუძღვება მორჩილ მასებს აღთქმული მიწის საპოვნელად. სამართლიანობა ციდან არ ვარდება. ის დიდი შრომისა და მოფრთხილების ფასად მოდის. მისი შექმნის დავალებას კეთილი განზრახვების მქონდე ჭაღარა ბერიკაცებს რომ მივანდობთ ხოლმე, ისინი ადიან უახლოეს მთაზე  და ჩამოაქვთ ძველთაძველი იერის მქონე ქვის ფილები. ყველამ ძალიან კარგად ვიცით თუ როგორ სრულდება ეს ფილმი - ორმოც წლიანი ხეტიალი უდაბნოში და საბოლოოდ იმ ერთადერთ ნაწილში დასახლება, სადაც არც გაზია და არც ნავთობი.

Foundations of geopolitics and how it relates to Georgia

People often think of geopolitics as something complicated and sometimes even mystical. In reality it is something very simple and intuitive.

In the essence, the geopolitics states, that if two countries are not separated by geographic barriers, their relationships will be tense at best. A good example would be India and Pakistan, which have very complicated relationships with each other, yet have no problems with any other country. This happened because they are isolated from the rest of the world by the Indian Ocean and the Himalayas. The lack of geographic barriers makes a military aggression possible, and whatever is possible, will happen at some point in time - as the saying goes, if there is a rifle on the wall in the first act of the play it will fire in the fourth. One could argue everything else in geopolitics can be derived from this rule.

Let’s see where this simple rule takes us in analyzing such a geopolitically interesting country as Israel. Israel is small country with geographically well defined borders. To the west it borders with the Mediterranean, to the south and east it has deserts. There is a narrow corridor near Golan Heights, from which an invader could enter. One could recall Mount Megiddo, from which the word Armageddon originates, is in there as well, making the whole area the place of the last stand. In this sense, Israel is quite safe. The problem for Israel is that it is a very small country surrounded by much bigger neighbors, be it Egypt, Mesopotamia or Anatolia. Those neighbors, or a major foreign power like Roman Empire, could overwhelm Israel, despite its geographic advantage. Because of all of the above, Israel has managed to fend off much larger invaders but it has also been defeated by an overwhelming power.

So the more geographic barriers a country has, the safer it is, everything else being equal. The safest case is, of course, if geography defends it from all sides. That is, if you are Great Britain, you are quite safe. If you are the Roman Empire, you occupy a peninsula, but Alps defend you from the north, so you are in good shape again. This is a blessing, because you are getting security basically for free and don't need to support large armies. This means you can use your resources to develop economically. Later you can support a professional army and use it to project power far from home. This is basically what a sea power is like. The opposite is the land power which does not have natural barriers and are prone to invasion. These need to have a large, usually conscripted army and usually are less advanced than sea powers.

Let's see how this relates to Georgia. Georgia is obviously not a sea power, but to its advantage it has clearly defined and easily defensible borders (here I am including currently occupied regions). The Great Caucasus ridge is virtually impassable for the invading army - Russian army passed it with Georgia's permission in 1801 and they never left since then., To the west it has Black Sea. Armenia and Azerbaijan do not pose a military threat and Iran does not border Georgia directly.Turkey does border Georgia, but it would be hard and costly to try to occupy Georgia from southwest with questionable benefits. Another geopolitical advantage Georgia has is that, for all of its neighbors (except Russia), friendship with Georgia serves their national interests better than hostility with Georgia, so unless Georgia threatens their core national interests, it can be quite safe.

To summarize, Georgia's Geopolitical imperative is to control all of its territory. As long as Abkhazia and Tskhinvali region are outside of Georgia's control, Georgia is not a viable state, in which case discussing geopolitics makes no sense. Once Georgia regains control of those lands, threat from Russia will become almost non-existent. It will go down to complete zero if there are other sovereign entities between Georgia and Russia. Threat from Iran will become real if Iran dominates, or outright annexes Armenia or Azerbaijan. Threat from Turkey will emerge if Georgia itself threatens some of Turkey's core interests. These are the threats that Georgia should be monitoring and acting accordingly.

მეორე ნაწილი: უნდა დაინიშნონ თუ არა ქართველი მოსამართლეები?

ამ სტატიის პირველი ნაწილი ღიად დატოვებული კითხვით დასრულდა - რა შეიძლება გაკეთდეს ამჯერად განსხვავებულად საქართველოს ხელისუფლების სასამართლო შტოს ორგანიზაციაში, რომ ბოლო წლებში ერთიანი ნაციონალური მოძრაობის მმართველობის დროს დამყარებული „ელიტური კორუფცია“ აღმოიფხვრას. უფრო მეტად რომ დავკონკრეტდე, აქ საუბარია პოლიტიკური გავლენით გამოწვეულ კორუფციაზე, როდესაც მოსამართლეები არ ჭრიდნენ იმ ტოტს, რომელზეც იჯდნენ.

შეიძლება ითქვას, რომ სასამართლოს დამოუკიდებლობის მიღწევა შეუძლებელი იქნება, თუკი დანარჩენ ორ შტოს არ ექნება მყარად გამჯდარი თვით-დისციპლინა და ტყუალ-მართლის გარჩევის მორალური გრძნობა. მე ვეთანხმები ამ აზრს და მას პოლიტიკური ნების გამოხატულებად აღვითქვამ. ასეთი სურვილი შესაძლოა მათ მმართველობის პირველი რამდენიმე წლის განმავლობაში გამოხატონ, თუმცა ამ ნების შენარჩუნება მომავალში არაბუნებრივად მეჩვენება. ჩვენ ვერ ვენდობით იმას, რომ ახალი ხელისუფლება შეინარჩუნებს კრისტალურ სისუფთავეს დიდი ხნის განმავლობაში - გასული თაობებიდან დაგროვილი გამოცდილება ამის საპირისპიროს ღაღადებს. ადამიანის გული ადვილად ირყვნება. რაც უფრო დიდხანს უჭირავთ ადამიანებს ძალაუფლების სადავეები, მით მეტია ალბათობა, რომ მანკიერება ამოსჭამს მათ კეთილსინდისიერებას, როგორც ჩრჩილი ძველ პალტოს. რადგან ამ რეალობას გვერდს ვერ ავუვლით, იგი უნდა გავითვალისწინოთ.

სამართლის სადარაჯოზე მდგომი ადამიანები უნდა გათავისუფლდნენ პოლიტიკური ვნებათაღელვისგან, ეს არის უმთავრესი მიზანი. მათ ხშირად მოუწევთ მასისთვის გამაღიზიანებელი არაპოპულარული გადაწყვეტილებების მიღება ან ხელისუფლების დანარჩენი ორი შტოს კონტროლი, რომ მათ არ გადააჭარბონ მინიჭებულ უფლებამოსილებებს. მეორეს მხრივ, შესაძლებელია იმის თქმაც, რომ რაც არ უნდა შორს იყვნენ მოსამართლეები პოლიტიკისგან, ისინი მაინც აყვებიან ადამიანურ ცდუნებებს, თუკი მათზე კონტროლი არ განხორციელდება. ჯეფერსონმა ამის შესახებ საკმაოდ ელეგანტურად თქვა: „ჩემში დიდ შიშს იწვევს ფედერალური სასამართლო სისტემა. ეს ორგანო, მიზიდულობის ძალის მსგავსად, უხმოდ იზრდება, ნაბიჯ-ნაბიჯ იმყარებს უპირატესობას, არასოდეს თმობს მიღწეულს და თავის გაუმაძღარ ხახაში აქცევს მის მკვებავ სპეციალურ ხელისუფლებებს“.

როგორ მოვახდინოთ ამ ორი ურთიერთსაწინააღმდეგო მოსაზრების კონსოლიდაცია? გთავაზობთ შემდეგ საკონსტიტუციო ცვლილებებს:

1. უზენაესი სასამართლოს მოსამართლეები პარლამენტის თანხმობით უვადოდ უნდა დანიშნოს აღმასრულებელმა შტომ (2010 წელს შეტანილი ცვლილებების მიხედვით ეს პრემიერ-მინისტრის პრეროგატივად იქცა).

2. სააპელაციო სასამართლოს მოსამართლეებიც იმავე წესით უნდა დაინიშნონ, თუმცა პროცესი შეიძლება ნაკლებ მტკივნეული იყოს (მაგალითად, ამას შეიძლება სჭირდებოდეს უბრალო საპარლამენტო უმრავლესობა, როდესაც უზენაესი სასამართლოს მოსამართლეებს მეტი შეიძლება დასჭირდეთ). ისინიც უვადოდ უნდა დაინიშნონ.

3. პარლამენტს გათვალისწინებული უნდა ჰქონდეს განსაკუთრებული შემთხვევების დროს მოსამართლეების იმპიჩმენტის პროცედურა (მაგალითად,  როდესაც უტყუარი მტკიცებულება აქვთ ხელთ). იმპიჩმენტის პროცესი უნდა იყოს რთული და შეუძლებელი უნდა იყოს მისი განხორციელება საკანონმდებლო ორგანოს გადაწყვეტილების გარეშე. ძირითადი აზრი იმაში მდგომარეობს, რომ პარლამენტს მიეცეს სასამართლო შტოს მართვის სუსტი სადავეები.

4. საოლქო მოსამართლეები უნდა დაინიშნონ. პროცესს კონტროლი უზენაესმა სასამართლომ უნდა გაუწიოს (არ ვგულისხმობ, რომ უზენაესი სასამართლო უშუალოდ უნდა იყოს ჩარეული ამ პროცესში, დეტალების დელეგირება შესაძლებელია). რეგიონული მოსამართლეები უნდა დაინიშნონ 24 წლის ვადით.

5. ეს არის შემოთავაზებული ცვლილებების ის ნაწილი, რომელიც ყველაზე მეტად აღიზიანებს ჩემს ადვოკატ მეგობრებს - ნდობის არჩევნები საოლქო მოსამართლეებისთვის. უბრალო ადამიანების ცხოვრებაზე საოლქო მოსამართლეებს ყველაზე დიდი გავლენა აქვთ. მოსახლეობის უმეტესობას არასოდეს უწევს შეხება უმაღლეს მოსამართლეებთან, საოლქო  მოსამართლენი კი მათ ყოველდღიური ცხოვრების პირდაპირი არბიტრები არიან. ისინი განასახიერებენ სამართალს თითოეულ რეგიონში. საზოგადოებას უნდა ეთქმოდეს თავისი სიტყვა. ეს არ არის პოლიტიკური არჩევნები. არ არსებობს რამდენიმე მოქიშპე კანდიდატი, რომლებიც ამომრჩეველთა დაბნევას ცდილობს, ეს არ არის პოპულარობის შეჯიბრი. ეს არის ნდობისათვის ან უნდობლობის განცხადება.

6. ნაფიცი მსაჯულების ფართომასშტაბიანი გამოყენება - რამდენიმე წელია ეს პროექტი ხორციელდება, თუმცა შეზღუდულად. გაუგებარია, თუ რა ვითარებებში იყენებენ ნაფიც მსაჯულებს. მე მჯერა, რომ თითოეულ მოქალაქეს აქვს უფლება მოითხოვოს ნაფიცი მსაჯულების მსჯავრი სერიოზული ბრალდებების დროს (მაგალითად, თუკი მას ექვსი ან მეტი თვით პატიმრობა ემუქრება). ეს ფუნდამენტური უფლებაა და მკაფიოდ უნდა იყოს განცხადებული კონსტიტუციაში.

კიდევ ერთი კომენტარი მე-5 პუნქტთან დაკავშირებით - ნდობის არჩევნები გამოუცდელი ინოვაცია არ არის. აშშ-ს შტატების თითქმის ნახევარი ამ მეთოდს მიმართავს. ბუნებრივია, არის არგუმენტები მის სასარგებლოდაც და საწინააღმდეგოდაც. ამ სტატიის ფარგლებში მათი განხილვა შეუძლებელია. აქ მომყავს მხოლოდ ერთ საინტერესო ფაქტი - ამ მიდგომის მოწინააღმდეგები ხშირად ამბობენ, რომ არჩვენების 90%-ზე მეტში მოსამართლეები ინარჩუნებენ თავის პოსტს, მაშინ რა აზრი აქვს ამ არჩევნებს? მაგრამ ეს ხომ მოსალოდნელია? ნდობის არჩევნებით მოსამართლის თავიდან მოცილება უკანასკნელი რესურსია, იგი ძალიან იშვიათად უნდა განხორციელდეს.

საბოლოო კომენტარი საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს შესახებ, რომელიც შეგნებულად გამოვტოვე. მისი როლი მეტნაკლებად გასაგებია, მაგრამ ცოტა გაურკვეველია მისი შექმინის წესები. ასევე არ მესმის, თუ რატომ არ შეუძლია მისი ფუნქციების შესრულება უზენაეს სასამართლოს. ეს შეიძლება შემდეგი სტატიის თემაც გახდეს. 

Should the Georgian Army be downsized?

The new government has taken charge of the defense ministry a few weeks ago. Since then there has been a lot of talk about dramatically reforming the ministry, changing the military doctrine etc. There also seems to have been some talk about reducing the size of Georgian military, perhaps to as few as 10,000 soldiers. No plans to do this have been officially announced – but if such plans in fact exist, and if the government decides to go through with them, it would significantly undermine the stability of the country and would be one of the biggest mistakes of the new government.

First, a bit of background information: Georgian army numbers about 35,000 soldiers which is the smallest army in the region (behind Armenia at 46K and Azerbaijan at 66K, not to mention Russia and Turkey). The proposed 2013 budget allocates about $400M to the Ministry of Defense. This is 2.4% of Georgia’s expected GDP and is slightly below world average. Georgia is the only country in the region that was in a full-scale war in the last 10 years (August 2008 war with Russia). About 20% of Georgia is occupied by Russian forces, and Russia has built up formidable military presence in these territories over the last 4 years deploying 3 or 4 new military bases (some as close as 1 hour derive from Georgian capital).

Now, why does Georgia need an army? The answer is simple – to ensure that its citizens are safe from external threats. In practice this could mean one of two things: (1) the army must be powerful enough to defeat any of the potential enemies or (2) the army must be powerful enough to make any invasion too costly for the potential invader to attempt. In Georgia’s case the “potential invader” that we need to worry about is very real – it is Russia. Obviously, in the near (or even medium-term) future Georgian army will not be able to defeat the Russian army (option #1). So, the only option we have left is to make sure that Georgian military is good enough to make any attempted invasion for Russia extremely costly (option #2). At the minimum, this means preventing Russian army from taking Tbilisi for at least a month hoping that international pressure builds up and the same thing as happened in 2008 happens again. At the maximum, it means inflicting enough damage that Russia would be unwilling to commit more resources to the war.

If we look at the war of 2008, Russia committed about 40K soldiers to the invasion. It is likely that it could easily commit more – maybe even 2x the number. But committing more than 100K soldiers (at least in the initial stages) is highly unlikely. For comparison, the U.S. was able to commit only 150K soldiers to the invasion of Iraq in 2003 (and U.S. has a bigger army than Russia). So, for all practical purposes, the minimal goal of the Georgian army should be to protect Tbilisi for at least a month from an invading force of 40K – 100K soldiers. With about 35K soldiers, good training, and modern weapons, Georgian army should be able to perform this task. If the army size was larger (60K – 70K) it would be even possible to ensure that the invader wouldn’t be able to get close to Tbilisi at all or do any other kind of real damage.

So, if anything, I would think that Georgia should slowly try to increase the army size (as financial resources allow) until it reaches about 60K – 70K. This would put it in line with what our neighbors have and would be enough to efficiently counter any potential invasion. It should be also clear, that reducing the army to about 10K soldiers would effectively mean that in case of invasion Georgia would not be able to defend itself. For all practical purposes having an army of 10K or not having an army at all is the same thing.

There are of course those who would say that all my reasoning above is useless – if Russia really wants to invade Georgia there is nothing Georgia will be able to do to stop it. They would say that being “neutral” is the best option and there is no need to spend millions of dollars on the army when the can be spent on increasing pensions or building roads. To these I would reply with the following points:

1. Neutrality must be protected with a capable army. One of the most neutral countries in the world (if not the most neutral), Switzerland, has one of the best armies in Europe. In fact, every male in Switzerland between the age of 19 and 34 is considered to be a soldier, is required to keep a personal weapon at home, and undergoes periodic military training. Active personnel in the Swiss army is about 135K soldiers (for comparison Swiss population is about 8M vs. Georgia’s 4.5M). I would argue that having such a capable army was one of the factors that enabled Switzerland to remain neutral for more than 150 years

2. There are countless examples of small nations defeating much larger enemies. All is required is a well-trained army, a capable military commander, and a national determination. Perhaps one of the most widely cited examples is the USSR-Finland war, in which Finns, being largely outnumbered and outgunned were able to inflict such casualties at USSR that Stalin was forced to halt the offensive. Few people would disagree that by standing up to the USSR Finns have secured a much better future for themselves and their posterity. Similarly with Georgia: having a capable army (and this implies an army more than 10K soldiers-strong) allows for a possibility of defeating an invader, and thus, makes any invasion so much less likely. On the other hand, one must remember, that as Napoleon said: the nation that refuses to feed its own army will feed the army of its enemy (this is a loose quotation)

Moreover, having fairly large army has two additional benefits during peacetime:

1. Military is, and has always been, a very well-functioning “social lift.” That is, it allows people from lower social classes to move up relatively quickly. This many not seem important, but if you have thousands of people who are transferred from poverty to middle class through military each year – the numbers will add up. In the context of Georgia, this is also a way to handle a large mass of rural population – military, at least for some of them, could be a way to relatively painlessly transition to an urban setting

2. Modern military is an incubator of entrepreneurs – and as such, it could jump-start many industries in Georgia down the road. Take Israel for example. Their tech sector is booming – I think they are among the top countries in terms of tech start-ups. Most of the start-ups are done by ex-military people who were exposed to very sophisticated technical systems while in the army (often these systems were developed in the U.S.). They gained the required skills, knowledge, and connections while in the army and once they left, they used them to start their own companies trying to improve on the systems, gadgets etc. they were exposed to. There is no reason why in Georgia people with the skills gained in the military cannot follow a similar path

All in all, by reducing the military to about 10K soldiers we will get a country that is incapable of defending itself from practically any real threat, we will close the path for tens of thousands of people from poverty to the middle class, and we will potentially pass on a way to develop some of the tech-centric industries in Georgia.

პირველი ნაწილი: უნდა დაინიშნონ თუ არა ქართველი მოსამართლეები?

ხელისუფლების სასამართლო შტოს შესახებ ერთ-ერთი ყველაზე აქტიურად განხილული საკითხი შემდეგში მდგომარეობს- მოსამართლეები უნდა აირჩენ თუ დაინიშნონ? დემოკრატიულ საზოგადოებებში შეინიშნება აზრთა სხვადასხვაობა - მაშინ როდესაც ევროპული ქვეყნების უმეტესობა იყენებს პირდაპირი დანიშვნის მეთოდს, არსებობს გამონაკლისები აშშ-ს, შვეიცარიისა და იაპონიის სახით. ის რაც ერთ ქვეყანაში კარგად მუშაობს, მეორე ქვეყანას არ ესადაგება. ბოლო წლებში ჩვენ, საქართველოს მოქალაქეებმა, მკაფიოდ გამოვხატეთ ჩვენი უარყოფითი დამოკიდებულება შერჩევითი მოპყრობის მიმართ და უარი ვთქვით უსამართლო საზოგადოებაში ცხოვრებაზე. ჩვენმა ყოფილმა ხელისუფლებამ მწარე გაკვეთილი მიიღო იმისა, რომ სამართლიანობა ჩვენში კეთილდღეობის გრძნობის ჩამოყალიბების უმთავრესი წინაპირობაა.

ამერიკულ სამართალთან პირველი შეხება 22 წლის ასაკში მქონდა. არაფერი განსაკუთრებული, 25 მილით გადავაჭარბე დაშვებულ შეზღუდვას, როდესაც ლურჯი-წითელი ციმციმი გამოჩნდა უკანა ხედვის სარკეში. ზუსტად არ ვიცი, რატომ დავარღვიე წესი. შეიძლება ახალგაზრდობის გამო, შეიძლება მანქანის ბრალი იყო, ან შეიძლება სულაც არ გადამიჭარბებია, როგორც ეს საჯარიმო ქვითარში ეწერა. არავინ იცის. მნიშვნელოვანი ის არის, რომ გამაჩერეს, დაადგინეს ჩემი ვინაობა, დამისვეს კითხვები, გამაფრთხილეს და საბოლოოდ საშუალო ასაკის ოფიცერმა რაღაც მოჩხაპნა თავის წიგნაკში და პატარა ყვითელი ფურცელი მომაწოდა, რომელზეც ეწერა, რომ უნდა გამოვცხადებულიყავი სასამართლოში და დამემტკიცებინა ჩემი სიმართლე ილინოისის ხალხის წინააღმდეგ. თარიღი არ იყო მითითებული, თუმცა უკანა გვერდზე არსებულმა წვრილმა შრიფტმა შემატყობინა, რომ ამის შესახებ მოგვიანებით დამიკავშირდებოდნენ.

ილინოისის მაცხოვრებლებთან დაპირისპირების პერსპექტივას დიდი სიამოვნება არ მოუგვრია. გაურკვეველი იყო, თუ როგორ გააუმჯობესებდა ეს ჩემი კეთილდღეობის გრძნობის ფრთხილ კალიბრირებულ ბალანსს. ასე რომ, ის გავაკეთე, რასაც ნებისმიერი რაციონალური ადამიანი იზამდა - ერთი თაღლითი ადვოკატი დავიქირავე. მაიკი ერქვა, საკმაოდ სხარტი აღმოჩნდა. შემთხვევიდან რამდენიმე დღეში შევხვდით ერთმანეთს კაფეში. ჩემს მონათხრობს ამოუცნობი ღიმილით უსმენდა, შემდეგ კი მხიარულად მაცნობა, რომ ალბათ გვარიანი ჯარიმის გადახდა მომიწევდა და 6 ან 12 თვიან პირობითსაც დაამატებდნენ. „ეს დუპეიჯის ოლქია, აქაური მოსამართლე ნამდვილი თავისტკივილია, პოლიციელებს იბარებს ხოლმე საგზაო შემთხვევების საქმის განხილვის დროს“ - ეს მითხრა და რაღაცის ძებნა დაიწყო ქაღალდის ნაგლეჯზე. „კარგი ამბავი მაქვს!“ - წამოიძახა ცოტა ხანში -„ არ არის დუპეიჯის ოლქი, ქუქის ოლქია. გაგიმართლა! ეს შემთხვევა ზუსტად ოლქის საზღვარზე მოხდა. ეს საქმე მარტივი იქნება, იქ ნამდვილი კრიმინალები ჰყავთ“ - საეჭვოდ ჩაიცინა. სულ ეს იყო. მაიკმა აიღო ფურცლები და წავიდა. სახლში მისვლისას გადავამოწმე მისი ნათქვამი და სწორი აღმოჩნდა. დიუპეიჯი ცნობილი ყოფილა წვრილმანი დანაშაულების გადამეტებული დასჯით, ქუქის ოლქი კი, მეორეს მხრივ, ვეგასის ანონიმურ ალკოჰოლიკთა შეხვედრასავით უხერხემლო იყო. ერთ კვირაში ყველაფერი მოგვარდა - არავითარი ჯარიმა, არავითარი ჩანაწერები საჯარო რეესტრიში, არავითარი ავტოსკოლა და დაზღვევა. ბუნებრივია, ამ ყველაფერზე საწინააღმდეგო არაფერი მქონდა, მაგრამ ამ ამბავმა დამაფიქრა - ერთი და იგივე კანონი როგორ შეიძლება აღსრულდეს ასე განსხვავებულად ქუჩის სხვადასხვა მხარეს? ამ ორ მოსამართლეს ერთსა და იმავე საქმეზე ამგავრი განსხვავებული გადაწყვეტილება როგორ უნდა მიეღო?

მრავალი წლის შემდეგ დავუბრუნდი იმავე კითხვას. 2003 წელს ვარდების რევოლუციამ საქართველოს სათავეში ახალი ხელისუფლება მოიყვანა - ერთიანი ნაციონალური მოძრაობა. მათ ბევრი პირობა გასცეს, მაგრამ მათ შორის უმთავრესი იყო ქვეყნის არაჯანსაღი სასამართლო სისტემის გამოსწორება. გეგმაში ჰქონდათ ეს სისტემა იმ კორუფციის და არაკომპეტენტურობის ჭაობიდან ამოეთრიათ, რომელშიც უხსოვარი დროიდან იძირებოდა. ნაციონალურმა მოძრაობამ ყველა მოსამართლეს გამოცდა ჩააბარებინა და მათი შედეგებისმიხედვით დასვა სამოსამართლო სავარძლებზე. ჩვენც მოთმინებით ველოდით შედეგებს. იმედი გვქონდა, რომ მივიღებდით სასამართლო სისტემას, რომელიც კანონის უზენაესობას სცემდა პატივს, სამართლიანობას დააბრუნებდა და საზოგადოებრივი ცხოვრების ყველა დონეზე დაამარცხებდა კორუფციას. სად ვართ ეხლა? საქართველოს ციხეები გავსებულია, პატიმრებს არაადამიანურად ეპყრობიან, პირველი პრემიერ მინისტრი საეჭვო ვითარებაში მოკლეს, საზარელი ისტორიები ვრცელდება იმის შესახებ, თუ როგორ აიძულეს მდიდარი ბიზნესმენები დაეთმოთ თავიანთი კომპანიები. 2012 წელს ჰერიტეჯის მემკვიდრეობის ფონდმა შემდეგი შეფასება მისცა საქართველოს - „კანონის უზენაესობა არ სრულდება. მიუხედავად რეფორმებისა, სასამართლო პროცესი პოლიტიკური გავლენისა და კორუფციის ქვეშ რჩება. თანამდებობაზე დანიშვნამდე მოსამართლეების ტესტირებამ მნიშვნელოვნად ვერ გააუმჯობესა სასამართლოს ეფექტურობა. ინტელექტუალური საკუთრების დაცვა უმეტესწილად არაეფექტური და სუსტია. კორუფცია კვლავ ზღუდავს ეკონომიკური თავისუფლების ყველა ასპექტს“. ისევ იქ დავბრუნდით საიდანაც დავიწყეთ, განსხვავება მხოლოდ მასშტაბშია.

მოსამართლეების ტესტირება საკმარისი არ აღმოჩნდა . მას შემდეგ, რაც ყველაფერი ითქვა და გაკეთდა, მოსამართლეები კვლავ იმ ძალას უხრიან ქედს, რომელმაც ისინი თანამდებობებზე დასვა. რატომ არ იმუშავა ამ მეთოდმა? სად დაუშვა შეცდომა სისტემამ? რა შეიძლება გავაკეთოთ განსხვავებულად? 

აშშ-ს 2012 წლის საპრეზიდენტო არჩევნების შედეგები საქართველოზე მნიშვნელოვან გავლენას არ იქონიებს

საქართველოს ზოგიერთ მოქალაქეს მიაჩნია, რომ ამერიკის რესპუბლიკელი პრეზიდენტი უფრო ხელსაყრელი იქნება საქართველოს საგარეო პოლიტიკისთვის, ვიდრე მისი დემოკრატი მოწინააღმდეგე. ვფიქრობ, ეს მიდგომა არ არის სწორი. მე არ ვამტკიცებ, რომ დემოკრატი პრეზიდეტი უკეთესი იქნება, უბრალოდ ვამბობ, რომ არსებითი მნიშვნელობა არ აქვს თუ რომელი პარტიის, რესპუბლიკელების თუ დემოკრატების, კანდიდატი დაიკავებს პრეზიდენტის პოსტს. 

2012 წლის საბოლოო საპრეზიდენტო დებატები საკმაოდ ცივილური და არსებითი იყო (შესაძლოა ასეთი შთაბეჭდილება წინა დებატებთან შედარებით დატოვა, რომლებიც უაზრო კინკლაობაში გადაიზარდა).  თითოეული კანდიდატი სათანადოდ იყო ინფორმირებული საკითხების შესახებ და კონსტრუქციული წინადადებები წამოაყენა უახლოეს მომავალში ამერიკის შეერთებული შტატების საერთაშორისო როლზე.   რა თქმა უნდა, შიგადაშიგ ადგილი ჰქონდა აგრესიულ ბრალდებებს, ძირითადად მოქმედი პრეზიდენტის მხრიდან, მაგრამ დებატების მთავარ თემაზე დახარჯული 45 წუთის განმავლობაში ორი რამ გახდა ნათელი - ამ ადამიანებს აქვთ უაღრესად მსგავსი, ხანდახან თითქმის იდენტური, პოზიციები საგარეო პოლიტიკის სხვადასხვა საკითხზე და ისინი ყველაფერს გააკეთებენ იმისთვის, რომ ქვეყანას თავიდან ააცილონ კიდევ ერთ რეგიონულ კონფლიქტში ჩაბმა,  უახლოესი 4 წლის განმავლობაში მაინც.  რომნიმ ფაქტიურად დათმო თავისი საარჩევნო რიტორიკა, რომ ობამამ ქვეყანა სუსტად წარმოაჩინა საზღვარგარეთ, ხანდახან თითქმის აღიარებდა, რომ თავად ვერაფერს გააკეთებდა იმაზე მეტს, რასაც უკვე აკეთებს ადმინისტრაცია. რომნი, არჩევის შემთხვევაში, ალბათ არ შეცვლის არსებულ კურსს. უფრო მეტიც, მან შეიძლება საკუთარი თავი სუსტ მოთამაშედაც კი წარმოაჩინოს საერთაშორისო არენაზე.  რომნის მცირე გამოცდილება აქვს საგარეო პოლიტიკაში (ოლიმპიური თამაშების გადარჩენა ბევრს არაფერს ნიშნავს) და, როგორც ფრთხილი ბიზნესმენი, შეიძლება აერიდოს იმ საქმეს, რომელიც კარგად არ ესმის. მე მიმაჩნია, რომ ორივე მათგანი გულწრფელად გამოთქვამდა თავის აზრს საგარეო პოლიტიკის შესახებ, რადგანაც ორივეს ესმის - ეს თემა არ იქნება გადამწყვეტი ნოემბერში.  მასების გაუთვითცნობიერება ზოგჯერ საოცარი გულწრფელობის შესაძლებლობას იძლევა ორპირობის ჩვეულ პოლიტიკურ ნაკადში.

რადგანაც ახალი პრეზიდენტის ვინაობა ამერიკის შეერთებული შტატების საგარეო პოლიტიკაზე მნიშვნელოვან გავლენას არ იქონიებს, შეგვიძლია გადავხედოთ არსებულ მდგომარეობას, იმისათვის რომ  გავიაზროთ, თუ რა შეიძლება მოხდეს მომავალში (ბუნებრივია, თუკი რაიმე მოულოდნელი გლობალური განვითარება ძლიერ არ შეცვლის მსოფლიოში მოვლენების მიმდინარეობას). აქ მოცემულია მოკლე ჩამონათვალი, თარმიმდევრობა უმნიშვნელოა:

1. ავღანეთში ომის დასრულება და რეპუტაციის შენარჩუნება
2. არაბული რევოლუციების შემდეგ ახლო აღმოსავლეთში წარმოშობილ ახალ ძალებთან ურთიერთობის სწავლა
3. სირიის სამოქალაქო ომის  შეჩერება, რომ რეგიონული მასშტაბის კოშმარში არ გადაიზარდოს
4. ისრაელთან ურთიერთობების დარეგულირება
5. ირანის გაკონტროლება იმისათვის, რომ მათ ბირთვული იარაღი არ ჰქონდეთ

6. გლობალურ ეკონომიკაში ჩინეთის აღზევების დაბალანსება
7. სამხრეთ ამერიკის მზარდ ეკონომიკებთან თანამშრომლობის გამტკიცება
8. ევროკავშირის დაცვა დაშლისგან - ფინანსურად, კულტურულად, სამხედრო თვალსაზრისით
9. ამერიკის უძველესი დოქტრინის შენარჩუნება, რომელიც გულისხმობს ერთსა და იმავე დროს ორი კონვენციური კონფლიქტის წარმოების შესაძლებლობას

სხვა სირთულეებიც ბევრია  - გაზის დაბალი ფასების შენარჩუნება ქვეყნის სამხრეთ ნაწილში უკმაყოფილების თავიდან აცილების მიზნით, კვლევისა და განვითარების სფეროში პირველ ადგილზე დარჩენა, სამუშაო ადგილების საზღვრებს გარეთ გატანის შემცირება, საემიგრაციო პოლიტიკის დახვეწა და ა.შ. თან ეს ყველაფერი უნდა მოხდეს სრულიად პოლარიზებული კონგრესის პირობებში, რომლის რეიტინგიც მხოლოდ 7 პროცენტია.

სად არის საქართველო ამ სიაში? არათუ პირველ ათეულში, ვშიშობ, რომ პირველ ორმოცდაათეულშიც კი არა. საქართველოსთან ურთიერთობის ძირითადი განმსაზღვრელი ფაქტორი იქნება რუსეთთან ურთიერთობა. ეს უკანასკნელი კი ალბათ არ შეიცვლება, მიუხედავად იმისა, თუ ვინ გახდება პრეზიდენტი - ჩვენ ვიხილავთ უფრო მეტ ფორმალურ, ცივ ურთიერთპატივისცემას ძალების პერიოდული დემონსტრირების თანხლებით. ამერიკა და რუსეთი, გადატვირთვის პოლიტიკის შემდგომ  წააგვანან ოციანი წლების ბუტლეგერულ  ბანდებს, რომლებიც რუდუნებით ითმენენ ერთმანეთის მეზობლობას, იმის იმედით, რომ ერთხელაც მეტოქეს ფეხი ამოუბრუნდება და შემდეგ მის ტერიტორიას დაისაკუთრებს. სირიაში განვითარებული მოვლენები ნათლად გვაჩვენებს, თუ როგორ გამოიყურება ეს ურთიერთობა - აშშ ერიდება კიდევ ერთ რეგიონულ კონფლიქტში გახვევას, ამასობაში კი რუსეთის ფედერაცია ახდენს ძალების დემონსტრირებას და ცდილობს თავისი გავლენის ზონის მაქსიმალურად გაფართოებას. ობამას არაფერი მნიშვნელოვანი არ გაუკეთებია ამ ყველაფრის ხელის შეშლისათვის და რომნიმაც ნათლად გამოხატა, რომ ისიც არ აპირებს განსხვავებულად მოქმედებას.

საერთაშორისო პოლიტიკა რეალობის შეფასების უნარის მუდმივი ვარჯიშია. ბუშის დროინდელი ნეოკონიზმი აღარ არსებობს, არავინ აპირებს მის დაბრუნებას. მან უკვე გამოიწვია საკმარისი ზიანი - ამერიკამ თითქმის დაკარგა თავისი მრავალწლიანი მოკავშირების ნდობა და რუსეთის და ჩინეთის მაგვარ ქვეყნებს მისცა საშუალება განესაზღვრათ ახალი „დასაშვები“.  პოლიციელის ხელჯოხის ტარების დრო წავიდა. საქართველოს სხვა არაფერი დარჩენია გარდა იმისა, რომ გაითავისოს ეს ახალი გეოპოლიტიკური რეალობა და მოიქცეს ისე როგორც იქცევა ამერიკა, რომელიც საუბრობს რბილად, აგრესიაზე უარს ამბობს და ელოდება მტრის შეცდომებს. ჩვენ ვერ დავამარცხებთ რუსეთს ტანკებით ან ქართული სტუმართმოყვარეობით. ჩვენი ერთადერთი შანსი არის შრომა, უკეთესი საზოგადოების ჩამოყალიბება და იმის ლოდინი, თუ როდის გაეხვევა ხარბი დათვი საკუთარ მახეში.

Repair Georgian Constitution

Our Constitution, the main law of the land, the most cherished achievement of Georgian Identity over the past 21 centuries, has been raped. I rarely use such harsh words, preferring conciliatory tone but today I must be unforgiving. I refuse to soften the blow - it was raped in broad daylight in front of our very eyes. There is nothing to be done about this now other than undo the wrong and comfort it as loving children should do.

 

I found this out several nights ago while rereading it. I read it for the first time about five years after its ratification and found it to be rather dry. As far as constitutions go it’s pretty good though. By now I've had to read half a dozen written constitutions of other western countries  and developed a certain sense for a properly constructed democratic society of our age. Among them the Constitution of United States certainly leads the pack, I am naturally most interested in the legal foundation of the land which governs some surprising details of my everyday life. In many ways I found its Georgian counterpart (1995 version) superior. This was not unexpected given the fact the Georgian constitution was written by the servants of the law not a group of disgruntled slave-owners. While I didn't agree with every single paragraph I accepted it at large. I can see how one could build a successful,  stable society with it as long as the citizens of Georgia actually bother to read it and upheld its principles.

Then I proceeded with reading the latest amendments and that turned out to be a ride. For starters there’s 31 of them of which 26 were passed since 2003. That in itself is rather bothersome – US constitution only has 27 amendments (25 active ones since #21 repeals #18) accumulated over its entire 236 years of history. Even if one were to assume the original 1995 Georgian Constitution was unacceptably inadequate the sheer idea of 83% of its changes coming from a single political force over the period of nine years is very concerning. Written constitution for a nation is like a skeleton for a quadruped – once mature it can’t be altered very often without harming the creature. Its muscles, nerves, fibers, tendons can change, grow, shrink, morph but not the skeleton. Such is the constitution of the land – it is the framework within which all participating parties – political establishments, economic entities, individual citizens, etc. – agree to operate. Altering it at will to suit the whims of time is the violation of this fundamental principal - there’s a reason the Constitution makes it difficult for the executive branch to overstep its authority, for the legal one to neglect its role and for the judiciary to interpret the laws based on political currents. Let any Government tailor the main law of the land as it sees fit and you’ll invariably end up with an autocratic rule of some sort. This is not a possibility, it is an inevitability.

As I went on seeping through these wonderful amendments my confusion slowly grew into an outrage. While most of them sound fairly harmless, subtly readjusting the balance of power here and there, some of them, particularly the ones passed in the latter years, made my hair stand up. I will only bring two of them up here, particularly disturbing ones:

June 29, 2012amendment adds the following statement to paragraph 3:

5. The status and rights and responsibilities of the city of Lasik are defined by an organic law

This is it folks, all of it. If you don’t believe me, please, follow the link and read it yourself. All legit, passed by the parliament and signed by the elected President. If you feel a little dumb-folded trying to fish out its meaning, you’re not alone. I felt the same way trying to understand what in the Pete’s name could this possibly mean? There is no “City of Lasik” in Georgia or anywhere on this fair planet. If this is some subtle reference to the experimental procedure ofremoving layers of eye-skin with a laser, it is lost on me. I naturally asked around, the answers didn't help. It appears the President in his later years has spoken of building some mysterious city of Lasik, Georgian version of El Dorado of sorts. Even if this deranged rumor has some kernel of truth to it, who in their right mind would consider putting something like this in the Constitution of a sovereign nation? More I learn about the background leading to this atrocity more I start to wonder what was exactly these parliamentarians were smoking on June 29th? But hold on to your hats the next one is even more ludicrous. 

May 22, 2012 changes add paragraph 104 stating:

All the individuals holding European Citizenship at the moment of enacting this law who were born in Georgia and have lived in the country for the past five years have a right to participate and vote in the Parliamentary and Presidential Elections of Georgia until January 01, 2014.

All right, lets decipher it – say some guy named Givi was born in USSR in 1960s, he grew up during turbulent seventies listening to The Who then lucked out with the Jewish Exodus of 1981, moved to France and got his French citizenship. When the Iron Curtain came down Givi got all sentimental and moved back to his homeland but never obtained Georgian citizenship. In the eyes of the law Givi is a foreigner no different from any other foreigner. And now Givi can legally be your elected official! Even Prime Minister! How do you like them beans?! Hypothetical you say? Not really, it very much happened (except his name is not Givi).

I can’t find the proper words to express my disdain to these ugly pieces of legislation. I will leave the judgment to you, the reader. If you find it acceptable to live in a state where the ruling party can tailor the Constitution to its needs much like a pretty girl wears different nightgowns, where foreign citizens are allowed to become Prime Ministers and the President is chasing some mysterious El Dorado, I can only shake my head in quite disbelief. If you share my outrage, please, drop a comment at the end of this article. With enough support I pledge to put together a public petition and gather enough signatures to demand for these aberrations to be removed once and for all. I hope even the most ardent proponents of UNM will find it in their hearts to look past party politics and do the right thing.